De reis van zeebodem naar klant

We staan er niet altijd bij stil, maar veel dagelijkse producten hebben al een bijzondere reis afgelegd voordat ze door de consument worden gebruikt of toegepast. Dat geldt ook voor een zandkorrel op de zeebodem. Hoe lang die daar al ligt, weet niemand precies; daarover lopen de meningen uiteen.

Op een gegeven moment begint voor die zandkorrel een nieuwe bestemming. Samen met talloze andere korrels maakt hij de reis naar een voortuin in Terneuzen, waar hij een praktische functie krijgt: de basis vormen voor nieuwe bestrating.

Die voortuin kan wel een opknapbeurt gebruiken. De oude bestrating is versleten en door de jaren heen vaak met de hogedrukreiniger schoongemaakt. Daardoor zijn de tegels poreus geworden en groeien de plantjes er inmiddels doorheen. Tijd dus voor nieuwe bestrating en voor zand dat de juiste basis legt.

De klantervaring

Bestellen in de winkel

Als particulier loop ik binnen bij Logus-De Hoop. Ik ben op zoek naar 2 m³ zand. De vriendelijke dame aan de balie legt uit dat dit eenvoudig kan worden geleverd in twee grote zakken: big bags van elk 1 m³. Die kunnen met de vrachtwagen direct in mijn voortuin worden geplaatst, zodat ik het zand daarna zelf met de schep kan verdelen.

Dat klinkt ideaal. Ik geef de gewenste datum en het dagdeel door en reken de bestelling direct aan de balie af.

Levering aan huis

Op de ochtend van de levering zijn we druk bezig. Nog voordat ik me kan afvragen hoe laat de vrachtwagen precies zal komen, ontvang ik een bericht op mijn telefoon: “Beste klant, over ongeveer zes minuten leveren wij uw bestelling af”, gevolgd door het adres en het bestelnummer.

En inderdaad: ongeveer zes minuten later draait de gele vrachtwagen de straat in. De chauffeur stapt uit en vraagt vriendelijk: “Zo, dat ziet er goed uit. Waar wilt u dat ik de big bags en de tegels neerzet?” Precies op de aangewezen plek zet hij met de kraan de big bags en tegels neer. Vijf minuten later kunnen we al beginnen met verdelen.

Extra zand nodig

Toch blijkt dat ik verkeerd heb gerekend: ik heb nog 1 m³ zand nodig. Dat zal vast even duren, denk ik. Daarom besluit ik met mijn aanhanger naar de bouwmarkt te rijden.

Daar word ik geholpen door een heftruckchauffeur, die de big bag boven mijn aanhanger hangt. “Is los gestort niet makkelijker?” vraagt hij. Daar had ik nog niet aan gedacht, maar inderdaad: dat is veel handiger. Met een scherp mes snijdt hij de big bag open en stort hij het zand netjes in de aanhanger. Wat een service!

Achter de schermen

Logus-De Hoop: voorraad op tijd aanvullen

Terwijl de klant vooral de bestelling en levering ziet, begint achter de schermen al veel eerder een logistiek proces. De terreinbeheerder van Logus-De Hoop loopt zijn ronde en ziet in het voorraadsysteem dat er nog maar weinig big bags beschikbaar zijn. Dat is een belangrijk signaal: er komt een druk weekend aan en bij mooi voorjaarsweer kan de vraag naar zand snel oplopen.

Hij besluit daarom direct bij te bestellen. De bestelling gaat per mail naar Zand en Grindhandel Van Esbroek en twee dagen later wordt de vrachtwagen ingepland om nieuwe voorraad op te halen.

Zand en Grindhandel Van Esbroek: laden, controleren en opnieuw bestellen

Bij Van Esbroek staat de bestelling de dag ervoor al klaar. Zodra de vrachtwagen het terrein oprijdt, meldt de chauffeur zich via de 27MC bij de loadermachinist. Die controleert of alles compleet is en voert de aantallen direct in op de tablet. Daardoor rolt de bon meteen uit het systeem: digitaal én als fysieke bon voor de klant.

Ook hier wordt vooruitgekeken. De loadermachinist ziet dat de voorraad ophoogzand bij dit tempo binnen een week flink zal slinken. Daarom bestelt hij 800 m³ ophoogzand bij De Hoop Bouwgrondstoffen. Kort daarna ontvangt hij een bevestiging. Twee dagen later wordt ook de naam van het schip doorgegeven: voor het gemak noemen we dat schip hier de Zandhaas.

De Hoop Bouwgrondstoffen: plannen op het getij

Bij De Hoop Bouwgrondstoffen bekijkt de planner het getijdeboekje. De volgende dag is het rond 10.00 uur hoogwater bij Hoofdplaat, waar de overslag van zeezand plaatsvindt. Voor Van Esbroek moet een lading zeezand van de kwaliteit ophoogzand worden ingepland. De bestelling bedraagt maximaal 800 m³, daarom kiest de planner voor een schip van 750 m³: de Zandhaas.

De sleephopper Krakesandt neemt echter bijna 3.000 m³ zand mee. De rest van de lading moet dus ook worden verdeeld. De planner plant daarom nog twee andere schepen in voor andere klanten en stemt de planning digitaal af met de kapitein van de Krakesandt.

Timing is daarbij cruciaal. De schepen moeten op tijd bij de Krakesandt zijn, snel genoeg geladen worden en daarna bij voorkeur met de stroom mee naar Terneuzen of Antwerpen varen. Tegen de stroom in varen kost veel extra brandstof. Zodra het tij keert, kan ook de Krakesandt met de stroom mee terug naar zee om een nieuwe lading te halen. Het luistert dus allemaal nauwkeurig.

Aan boord van de Krakesandt

Aan boord ziet de kapitein de planning binnenkomen. Omdat iets nog niet helemaal duidelijk is, belt hij meteen terug naar de planner. Nu kan dat nog; eenmaal op zee is er niet altijd bereik. Bovendien mag de kapitein niet zomaar overal zand winnen.

Binnen 12 zeemijl, ongeveer 22 kilometer, vanaf de Nederlandse en Belgische kust mag geen zand worden gewonnen. Die zone, de vooroever, beschermt de kust. Verder op zee zijn speciale zandwingebieden aangewezen. Daar heeft zandwinning prioriteit, al worden die gebieden ook gebruikt voor onder meer visserij, kabels, leidingen en windparken.

In een aangewezen vak laat de operator de zuigbuis naar de bodem zakken. Het schip mindert vaart en beweegt langzaam vooruit. Aan het uiteinde van de zuigbuis zit een zware sleepkop die over de zeebodem sleept en het zand losmaakt.

Zo wordt het zeezand gewonnen

• Loswoelen: de sleepkop werkt als een soort stofzuiger en woelt het bodemmateriaal los.
• Pompen: krachtige pompen zuigen het mengsel van zand en water omhoog en pompen het in het ruim van het schip.
• Scheiden: in het ruim zakt het zand naar de bodem. Het overtollige water stroomt via speciale overlopen terug de zee in.

Overslag bij Hoofdplaat

Even later arriveert de Krakesandt bij Hoofdplaat. De kapitein ziet de binnenvaartschepen al liggen: de planning klopt en de overslag kan beginnen.

Met grote waterspuiten, de zogenoemde hydrojets, wordt het zand in het ruim opnieuw met water vermengd. Daardoor ontstaat een vloeibare specie die via een buis met twee uitgangen in het ruim van het beunschip Zandhaas wordt gepompt.

In het beunschip zakt het zand naar de bodem, terwijl overtollig water over de rand wegloopt. Onder in het ruim liggen drainagegoten waarmee het water verder wordt weggepompt. Het schip kan daarbij niet zinken, omdat het, net als de Krakesandt, luchtkasten heeft die als drijvers werken. Zodra de Zandhaas vol is, pompt de schipper nog wat extra water weg en zet hij koers naar Zand en Grindhandel Van Esbroek.

Terug bij Van Esbroek: lossen en afronden

De telefoon van de kraanmachinist rinkelt. Het is de schipper van de Zandhaas. Hij is vol en verwacht de volgende ochtend om 7.30 uur te kunnen beginnen met lossen. De machinist laat weten dat hij rustig aan kan doen: het schip dat vandaag ligt te lossen heeft nog ongeveer twee uur nodig. De Zandhaas is rond 9.30 uur aan de beurt. Tot die tijd kan het schip mooi worden gekeurd en gemeten.

De volgende ochtend, rond 12.30 uur, gaat de laatste grijper uit de Zandhaas. De schipper heeft inmiddels van de planner gehoord dat de Krakesandt iets later is door storm op zee. Nadat zijn papieren zijn afgetekend, stuurt hij de digitale versie door naar de planner.

Daarmee is de cirkel rond: van zeezand op de bodem naar voorraad bij Van Esbroek, klaar voor de volgende klant.